Visie 2030

Niet meer, maar beter. Kwaliteit als leidend principe.

Inleiding

Het is niet de eerste keer dat Alkmaar voor grote veranderingen staat. In de tweede helft van de 20e eeuw maakte Alkmaar als stad een enorme groei door. Om de bevolkingsgroei van na de oorlog en de daarmee gepaard gaande vraag naar woningen, vooral in de snel groeiende Randstad, op te vangen was Alkmaar vanaf de eind jaren ’60 ‘overloopgemeente’. Er verrees een nieuw stadsdeel aan de noordzijde van het Noord-Hollands kanaal; een stadsdeel waar nu bijna de helft van alle Alkmaarders woont. Van een vriendelijk provinciestadje is Alkmaar anno 2007 een middelgrote stad met hier en daar zelfs heuse ‘Grotestad’ vraagstukken.



En net nu we een beetje gewend zijn aan dat idee, staan ons nieuwe, grote veranderingen te wachten. We gaan niet meer groeien maar krimpen. We staan voor een naderende bevolkingsdaling die onze samenleving zal veranderen, en voor een hier en daar al merkbare klimaatverandering die om slimme en duurzame maatregelen vraagt. Wij kunnen dit tij niet keren. We kunnen wel anticiperen en de omslag van groei naar krimp in zo goed mogelijke banen leiden.
Dat is niet gemakkelijk, want het vraagt van beleidsmakers en bestuurders dat ze zich een andere manier van denken eigen maken: een nieuw denkraam.

Vanaf de industri?´le revolutie in de 19e eeuw tot nu zijn die bestuurders niet anders gewend geweest dan te denken in termen van groei en groeiscenario’s: bevolkingsgroei, werkgelegenheidsgroei, ruimtelijke- en economische groei.
De automatische reflex van bestuurders op de demografische overgang van groei naar krimp is vaak ontkennend of afwijzend. Zij kiezen dan voor het doen van extra investeringen in dure voorzieningen om te kunnen concurreren met andere steden. “Wij bouwen om te groeien”.

Minder groei en minder mensen wil echter helemaal niet zeggen dat er straks ook minder welvaart is, of welzijn. De welvaart stabiliseert. Het wordt niet veel meer, maar ook niet minder. Dat komt omdat de arbeidsproductiviteit nog blijft stijgen door het gebruik van steeds slimmere technieken. Het wordt wel anders.
We zullen dus moeten gaan nadenken over een andere inrichting van onze welvaartsstaat. Zeker als het gaat om economische ontwikkeling, natuur en milieu, werkgelegenheid, infrastructuur en de inrichting van zorg- en dienstverlening.

De Onafhankelijke Partij Alkmaar baseert haar toekomstvisie vooral op deze omslag van groei naar krimp. Zij kiest daarin voor een realistische opstelling. Tot nu toe wilden bestuurders in groeigemeenten het liefst een groot gebouw nalaten, als blijk van hun bestuurlijke aanwezigheid. Nu de groei eruit is bestaat voor de Onafhankelijke Partij Alkmaar de uitdaging vooral in het nalaten van kwaliteit aan de toekomst. De kernwaarden van de stad Alkmaar en haar omgeving in stand houden, versterken en benutten en tegelijkertijd op zoek gaan naar de kansen die de nieuwe ontwikkelingen ook bieden.

De Onafhankelijke Partij Alkmaar ziet in een krimpscenario volop kansen: wanneer het niet langer alleen maar gaat over groei, kwantiteit en concurrentie, ontstaat ruimte voor andere waarden: kwaliteit, verdieping, revitalisering en samenwerking.

Dan bieden de vijf letter van KRIMP ruimte voor:
Kwaliteit
Ruimte
Innovatie
Mobiliteit
Partnerschap

1. Demografische ontwikkelingen: bevolkingsdaling, vergrijzing en ontgroening.

In 2006 verscheen een onderzoek, uitgevoerd door de universiteit van Maastricht , dat duidelijk maakt dat we - wereldwijd, maar met Europa aan kop- een periode tegemoet gaan van structurele daling van de bevolking. Tegen die bevolkingdaling is volgens de onderzoekers “geen kruid gewassen”. Minder kinderen (ontgroening) is de voornaamste oorzaak en omdat dat een wereldwijd gegeven zal worden, zal ook ‘migratieconcurrentie’ geen oplossing bieden.

Ontgroening gaat hand in hand met vergrijzing. De gemiddelde levensduur is gestegen en stijgt nog steeds. In Nederland hebben we daar overigens al meer dan een eeuw mee te maken.
De periode tot 2030 kunnen we zien als een overgangsperiode van groei naar krimp. Die krimp is niet gelijk verdeeld over het land. In Limburg is die al begonnen in 2002. In de Randstad zal de bevolking nog blijven groeien, ook na 2030.

In het algemeen geldt: hoe verder van de Randstad verwijderd, hoe eerder de krimp intreedt en hoe groter de daling van de bevolking.
Opvallend hierbij is dat Alkmaar tot de koplopers hoort als het gaat om het tempo van vergrijzing en ontgroening. Volgens het NICIS-rapport ‘De krimpende stad’ is Alkmaar een voorbeeld van een stad waarbij vergrijzing en ontgroening tegelijkertijd optreden en de totale bevolkingsomvang tot ongeveer 2030 ongeveer gelijk blijft. Alkmaar dient zich daarmee op vergrijzing voor te bereiden. De regio Alkmaar is, op Flevoland na, de sterkst vergrijzende regio. Al rond 2025 zal ?©?©n op de twee Alkmaarders 50 jaar of ouder zijn. Overigens ontgroent de regio minder snel dan de stad Alkmaar.

Hoewel de totale bevolking in Alkmaar de komende 20 jaar nog ongeveer gelijk blijft, zal het aantal arbeidsactieve inwoners dalen. Samenhangend met de vergrijzing stabiliseert de arbeidsparticipatie van dit werkzame deel omstreeks 2011 en daalt vanaf 2016. In 2030 is die daling opgelopen tot zo’n 7%.

1.2 Wat betekent dit voor Alkmaar en omgeving?

Binnen nu en 10 jaar zal de krimp van de beroepsbevolking in Alkmaar en omgeving voelbaar worden. Rond 2025 is Alkmaar al dermate vergrijst, dat de helft van de inwoners rond de 50 jaar of ouder is. Die groep zal tegen die tijd 70 tot 80% van het vermogen bezitten. Bij een visie over hoe de stad er rond 2030 uit zou moeten zien, is dat een gegeven waar wij de ogen niet voor mogen sluiten.

Voor Alkmaar lijken bedreigingen en kansen hier dicht bij elkaar te liggen. Bedreigingen, omdat de Randstad dichtbij ligt en nog blijft groeien. Daarmee lopen we het risico dat die Randstad de omliggende gebieden zal leegzuigen om de groeiplannen te laten doorgaan.
Maar er zijn ook kansen. Juist ook omdat we dicht bij die Randstad liggen, waardoor de krimp hier iets later inzet dan voor andere regio’s in het land. Daarnaast kunnen we vanwege onze ligging ook profiteren van de Randstad.


De Onafhankelijke Partij Alkmaar ziet hier kansen voor een duurzame economische ontwikkeling. Alkmaar als ‘uitblaasgebied’ van de Randstad: rust, ruimte, recreatie, natuur en ontspanning als tegenwicht voor de drukte en de hectiek van dat enorme verstedelijkte gebied. Voor die Randstad ligt er een prachtig cultuurhistorisch en natuurhistorisch gebied ‘naast de deur’.

Om de kansen binnen een krimpscenario goed te benutten zijn een aantal voorwaarden belangrijk.

• Kwaliteit als leidend principe. Kwaliteit van de leefomgeving, van de voorzieningen en kwaliteit en diversiteit in economie en infrastructuur.

• Ruimte: De stad hoeft niet verder te groeien en door slim herstructureren van wijken en bedrijventerreinen ontstaan meer ruimte voor groen, voor buitenspelen en ontmoetingsplaatsen.

• Innovatie: vernieuwing en versterking van economie en werkgelegenheid hangen vooral samen met het versterken van het opleidingsniveau en het inspelen op de vergrijzing en de daarmee gepaard gaande kansen: ‘Zilveren Economie’.

• Mobiliteit: de mobiliteit blijft nog een tijdje groeien. Vooral die vormen van mobiliteit die een sociale en recreatieve functie hebben; de woon-werkmobiliteit wordt minder. Een mobiele en bereikbare stad vraagt om slimme en duurzame oplossingen die het milieu sparen.

• Partnerschap: Overheden moeten m?©t elkaar ander beleid formuleren en niet ieder voor zich gaan om burgers en werkers aan te trekken. Dat leidt tot zinloze concurrentie. Samenwerken is een absolute voorwaarde.


2. Alkmaar 2030: gevarieerde en duurzame economie.

Een gevarieerde en regionaal sterke economie is voor Alkmaar een onmisbare pijler voor de toekomst. Alkmaar doet het wat dat betreft
niet slecht, maar het kan beter. Alkmaar en de regio zijn het meest gebaat bij verschillende soorten bedrijvigheid: immers hoe meer
vari?´teit hoe meer mogelijkheid om klappen, die in bepaalde sectoren kunnen vallen, op te vangen.

Het is beter om hierbij uit te gaan van generatiebeleid dan van denken in sectoren en doelgroepen. De economie zal zich meer richten op senioren en daar ligt een grote groeimarkt: de “Zilveren Economie”. Tijdig inspelen op die groeimarkt betekent kansen verzilveren in verschillende sectoren en bedrijfstakken. De ‘Zilveren Economie’ als nieuw denkraam, kent drie belangrijke aspecten:

1. Ouderen met AOW, pensioen en afbetaalde hypotheek hebben meestal geld te besteden.

2. Voor ouderen moeten veel nieuwe voorzieningen worden getroffen: ontwikkeling van nieuwe medicijnen, hulpmiddelen en zorgconcepten, bouwkundige aanpassingen in woningen en gebouwen, domotica, bouw van nieuwe soorten woningen en aanpassingen in verkeer en vervoer.

3. Ouderen kunnen en zullen in de toekomst langer of opnieuw aan het arbeidsproces
deelnemen. Nu al zien we een trend dat 55 plussers kiezen voor het (kleine)ondernemerschap. Deze trend zal doorzetten. Dat levert geld op, ook belastinggeld, waarmee collectieve voorzieningen gefinancierd worden.


De Onafhankelijke Partij Alkmaar wil daarom:

• Kwaliteit stimuleren in het midden- en kleinbedrijf. Omdat er nog veel gebouwd en verbouwd zal worden, blijven voor die bedrijfstakken volop kansen aanwezig. Belangrijke groeimarkten zijn: de zorgeconomie en de zakelijke- en financiële dienstverlening. De groei van de zorgeconomie hangt niet alleen samen met de vergrijzing. Ook omdat mensen langer en harder moeten werken zal de vraag naar zorg groeien: de stijgende arbeidsproductiviteit is niet zonder bijwerkingen! Daarnaast zullen Gezondheid en Leefstijl, kwaliteit van leven, steeds belangrijker thema’s worden voor jong en oud.

• Investeren in kenniseconomie en onderwijs. Zonder onderwijs geen kennis en innovatie. Het bewerkstelligen van een onderwijsklimaat, waarin kwaliteit het wint van kwantiteit is een must. Vooral ook om de stad en de omgeving aantrekkelijk te houden voor jongeren en starters op de arbeidsmarkt. Want: zonder jongeren geen vernieuwing! OPA wil dat Alkmaar ruimte mogelijk maakt voor de Hogeschool ‘IN HOLLAND’ op Overstad en meewerkt aan het realiseren van nieuw faculteiten, vooral op het gebied van hightech, duurzaamheid en (industriële) vormgeving. Werkgelegenheid en opleiding hangen nauw samen omdat het de kansen economische diversiteit vergroot. Bestuurders die eenzijdig inzetten, bijvoorbeeld op het aantrekken of versterken van de creatieve klasse door het investeren in allerlei culturele voorzieningen, komen waarschijnlijk bedrogen uit. De regionale verschillen in werkgelegenheid (met name in de hightech sector) blijken noch met verstedelijkingsgraad samen te hangen, noch met de creatieve klasse, maar wél met opleiding.

• Stimuleren van vrijetijdseconomie: Alkmaar heeft een prachtige historische binnenstad, een gezellig uitgaansklimaat en een unieke groene landschappelijke omgeving om zich heen, die van grote natuur- en cultuurhistorische waarde is. Deze sterke punten, en de ligging dicht bij de Randstad, maken Alkmaar niet alleen aantrekkelijk als woon- en leefomgeving, maar ook als een omgeving waar je kunt ontspannen, uitblazen en uitwaaien en kunt genieten van cultuur en natuur. Een gebied waar nog rust is en ruimte, met daarnaast een rijk aanbod aan activiteiten en faciliteiten voor actieve vrijetijdsbesteding. De Onafhankelijke Partij Alkmaar wil, samen met de omliggende gemeenten, het recreatieve imago van Alkmaar en de regio versterken.

De ontwikkeling van Overstad speelt hierbij een belangrijke rol. De recreatieve kansen die hier liggen kunnen veel beter benut worden.
Overstad kan één van de helften worden van het kloppend hart van cultureel Alkmaar. Winkels in combinatie met een bioscoop, theater en restaurants maken van Overstad een stadsdeel waar het ook na winkelsluitingstijd nog levendig is. Ook het situeren van de Hogeschool op Overstad kan de recreatieve kansen van Overstad versterken.

Als sluitstuk van de ontwikkeling van het Overstad, rond 2020 ziet OPA graag dat de ‘sta in de weg’, die nu het Stadkantoor vormt, op termijn verdwijnt op deze plek. Alleen op die manier kan er een echt open verbinding kan ontstaan tussen beide helften van het bruisend hart van het centrum.


3. Alkmaar 2030: kwaliteit van wonen en leefomgeving

Er moet nog veel gebouwd worden in Alkmaar: 6600 woningen tot 2015, waarvan er 4000 in 2012 klaar moeten zijn. Dit grote aantal heeft meer te maken met het realiseren van een inhaalslag, dan met de komende demografische ontwikkeling.
Het aantal jonge huishoudens gaat immers al binnen 10 jaar dalen. Het aantal oude huishoudens stijgt en ook de nog toenemende verzelfstandiging van gehandicapten zal om meer woningen vragen. Daarnaast zal er ook steeds meer sloop en vervangende nieuwbouw plaatsvinden om de woningvoorraad aan te passen aan de veranderende behoefte. De behoefte aan meer woningen neemt na 2015 geleidelijk af Al in de nabije toekomst gaat het dus niet zozeer meer om het aantal woningen maar veel meer om het soort woningen.

Een knelpunt daarbij is, dat Alkmaar nu al op het gebied van sociale cohesie niet goed scoort. Onze woningvoorraad is te eenzijdig, met teveel nadruk op de sociale woningbouw en te weinig mogelijkheden in de duurdere sector.
Deze eenzijdige opbouw heeft ook gevolgen voor de kwaliteit van de fysieke en sociale leefomgeving: wijken zonder ‘hart’, met weinig groen, weinig speelgelegenheid, weinig voorzieningen.

Een pas op de plaats is gewenst. Ontwikkelaars en corporaties signaleren nu al een dalende trend in de vraag naar appartementen, een grotere vraag naar grondgebonden woningen en op korte termijn een overschot aan eengezinswoningen.

Kijkend naar deze ontwikkelingen wil de Onafhankelijke Partij Alkmaar:

• Inzetten op kwaliteit, meer dan op kwantiteit. Eerst kijken wat voor soort woningen er nodig zijn, dan pas de aantallen vaststellen. Hierbij moet Alkmaar willen investeren in het verbeteren van de sociale infrastructuur. Ruimer opgezette woonbuurten met meer groen en meer ruimte voor kinderen om buiten te spelen.

• Meer Ruimte op Overstad. 1.000 woningen op Overstad is genoeg. Meer bouwen is bouwen voor leegstand. Anders bouwen is ook hier het credo. Doorgaan met de eenzijdige utiliteitsbouw van appartementen (zoveel mogelijk op een zo klein mogelijke ruimte) leidt tot foute investeringen. Mensen hebben over het algemeen simpelweg behoefte aan een stukje “Buiten”. Dat kan door meer grondgebonden woningen te bouwen, maar ook heel goed door andere bouwvormen en andere architectuur. Heuvelbouw of piramidebouw biedt zo’n oplossing. Daar worden appartementen trapsgewijs boven elkaar geplaatst. Op de daken van de onderliggende woningen worden tuinen en terrassen aangelegd. Meer ruimte en privé-groen voor bewoners en een betere waterafvoer (goed voor het milieu) gaan hierbij hand in hand.

• Partnerschap met corporaties is noodzakelijk. Veel corporaties hebben de trend van de bevolkingsdaling al in de gaten. Zij zijn meer vertrouwd met demografische gegevens in verband met planning van de woningvoorraad.
De komende jaren zal er vooral gebouwd moeten worden voor starters en voor senioren. Door herstructureren en slim slopen kan er ruimte gecre?´erd worden in bestaande wijken, met name in Alkmaar Noord. Dat verhoogt de kwaliteit van de leefomgeving.

Het bouwen van nieuwe typen woningen, ter vervanging van de bestaande, voorkomt dat we over 15 jaar zitten met leegstand van woningen waar niemand meer wil wonen.